Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Jeodezi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, vatandaşların binalarının binalarının zemin durumu, depremsellik seviyesi ve yapının genel görünümündeki zayıflıklarını yapay zeka destekli olarak raporlayan yeni bir uygulama geliştirdiklerini duyurdu.

Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin hayatta kalabilmek için taşıdığı önemin artık tüm vatandaşlar tarafından bilindiğini belirten Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, buna rağmen vatandaşların yapılarının oturduğu zemine ve depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunlar yaşadığını ifade etti.

“Yapı okuryazarlığı oranımız düşük”

Toplumdaki yapı okuryazarlığı eksikliğine dikkat çeken Kutoğlu, “Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak artık tüm vatandaşlarımız deprem söz konusu olduğunda zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin; bina özelliklerinin depremlerde hayatta kalabilmek için çok büyük öneme sahip olduğunu artık tüm vatandaşlarımız biliyor. Fakat bizim yaptığımız değerlendirmelerde vatandaşlarımızın, yapılarının oturduğu zeminin bilgilerine ve buranın depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunları var. Bunları nasıl ve nereden öğrenebileceklerini bilmiyorlar. Bir diğer husus da yapılarla ilgili okuryazarlık oranımız düşük. Bu ne demek? Bir bina, konut kiralayacağız veya alacağız; bu bina acaba yapısal olarak deprem noktasında zayıflıkları var mı? Yoksa depremlere karşı güvenli bir bina mı? Bu noktada bilgi ve okuryazarlık noksanlığımız var” dedi.

Binaların deprem yönetmeliklerine göre yapılmasının ve beton kalitesinin son derece önemli olduğunu vurgulayan Kutoğlu, dünyada ’hızlı görsel değerlendirme’ olarak bilinen ve FEMA 154 ismiyle anılan uluslararası bir standart bulunduğunu hatırlattı. Kutoğlu, biraz gayret sarf edildiğinde dışarıdan bakıldığında bile tespit edilebilecek yapısal zayıflıklar olduğunu kaydetti.

Tek fotoğraf ve konum ile yapay zeka analizi

Vatandaşların yapı okuryazarlığını artırmak amacıyla yapay zekadan yararlanarak geliştirdikleri sistemin detaylarını paylaşan Kutoğlu, şunları söyledi:

“Biz, vatandaşlarımızın oturdukları veya almayı, kiralamayı düşündükleri yapılarla ilgili yapı okuryazarlığını artırabilmek amacıyla yapay zekadan da yararlanarak bir uygulama geliştirmek istedik. İstedik ki vatandaşlarımız buraya binalarının en az bir adet resmini ve konumunu cep telefonundan ya da bilgisayardan yüklediklerinde; hem oturdukları binanın zemin sınıfını (zemin sert mi, yumuşak mı, deprem karşısında nasıl bir tepki veriyor, sismisite seviyesi) öğrenebilsinler hem de binalarının geometrik olarak depreme karşı zayıf noktaları var mı, bunları hızlı bir şekilde yapay zeka desteğiyle öğrenebilsinler istedik. Binalarda bu konularla uğraşan meslek mensuplarının bildiği bazı özellikler var. Mesela binada kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ya da geri yaslama varsa, bunlar beton kalitesi yüksek olsa bile depremler karşısında zayıflıklar oluşturabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yazılım hem zemin bilgilerini hem de binada bu tür zayıflıkların, artıların veya eksilerin olup olmadığını yapay zeka desteğiyle analiz edip vatandaşlarımıza sunuyor.”

Raporlar 10-15 dakika içinde hazır

Sistemin işleyişi hakkında da bilgi veren Kutoğlu, vatandaşların ’yapianaliz.beun.edu.tr’ adresi üzerinden sisteme girerek kendilerine bir hesap açtıklarını belirtti. Kutoğlu, bu hesap üzerinden konum ve fotoğrafın yüklenmesinin ardından 10-15 dakika içerisinde raporun hazırlandığını, bu raporun hem sistemdeki hesaptan görüntülenebildiğini hem de kullanıcının mail adresine gönderildiğini açıkladı.

“6 Şubat’ta yeni binalar yıkılırken eski binalar ayakta kaldı”

6 Şubat depremlerinden çıkarılan derslere de değinen Prof. Dr. Kutoğlu, geometrik kusurların yıkıcı etkisini şu sözlerle özetledi:

“6 Şubat depremlerinde şunu gördük: Yeni yapılmış bazı binalar yıkılmışken, onların hemen arkasında çok eski tarihte yapılmış binaların ayakta kaldığı durumları gördük. Elbette beton kalitesi son derece önemli ama binaların kendi geometrik birtakım zayıflıkları da bulunuyor. Mesela binalarda geniş çıkmalar, geri yaslamalar, katlarda düzensizlikler varsa bunlar binayı zayıflatan hususlar. Biz vatandaşlarımızın okuryazarlıklarının artmasını istedik ve üniversitemizin Teknoloji Transfer Ofisi olarak böyle bir hizmet geliştirdik.”