Türkiye, emeklilik sisteminde yeni bir döneme hazırlanıyor. Orta Vadeli Program (2026-2028) kapsamında yer alan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), özel sektör çalışanları için yeni bir “ikinci basamak” olarak öne çıkıyor.
TES Nedir?
- TES, mevcut sosyal güvenlik sistemi ve otomatik katılım/Bireysel Emeklilik Sistemi (BES/OKS) üzerine kurulacak tamamlayıcı bir yapı. Amaç, emekli olduğunda gelir kaybını telafi etmek, çalışanların çalışma dönemindeki yaşam standardını korumak ve hane halkı tasarruflarını artırmak.
- Hem çalışan hem işveren katkısıyla çalışan bireysel hesaplara para yatırılacak; fon yönetimi ve yatırım fonları üzerinden birikim sağlanacak. Devletin de %30 katkısı olması bekleniyor.
Ne Zaman Başlayacak?
- TES’in yürürlüğe girmesi planlanan tarih: 2026’nın ikinci çeyreği (Nisan-Haziran dönemi).
- Daha önceki planlamalarda bu sistemin 2024 sonu veya 2025 son çeyreğinde başlaması öngörülüyordu, fakat çeşitli nedenlerle ertelendi.
Kimler Kapsamda?
- Başlangıçta, tüm özel sektör çalışanları TES’e dahil olacak.
- Katılım zorunlu olacak; BES/OKS’ta olduğu gibi otomatik katılma biçimi gibi değil, çalışanların sisteme dışarıdan seçmesi değil, sistem tarafından dahil edilmesi bekleniyor.
Katkılar ve Kesintiler
- Çalışanların maaşlarından her ay %3 kesinti yapılması planlanıyor.
- İşverenlerin de çalışan adına benzer şekilde katkı yapması öngörülüyor; bazı kaynaklarda bu katkının zamanla %3’e kadar çıkacağı ifade ediliyor.
- Devlet katkısı mevcut BES/OKS sisteminde olduğu gibi yine %30 olacağı yönünde plan var.
Şartlar ve Erişim
- TES’te en az sistemde kalma süresi 10 yıl olarak öngörülüyor.
- Emeklilik yaşı için SGK’daki mevcut emeklilik yaşı şartları göz önünde bulundurulacak. Kadın ve erkek için emeklilik yaşı, SGK kurallarıyla paralel olacak şekilde.
- Erken çıkış hakkı sınırlı olacak; özel durumlar (evlilik, hastalık vs.) için kısmi çekim gibi düzenlemeler olabilir.
Artıları ve Zorlukları
Olumlu Yönleri:
- Emekli olduğunda sadece SGK maaşına güvenmek yerine ek gelir olanağı sağlayacak; emeklilikte gelir düşüşünün etkisi hafifletilecek.
- Hane halklarının tasarruf alışkanlığı artacak; oluşacak birikimler uzun vadeli finansal istikrar sağlayabilir.
- İşverenler açısından çalışan bağlılığı ve sosyal güvenlik algısı güçlenebilir.
Potansiyel Zorluklar:
- Maaş bordrosunda yapılacak %3’lük kesinti kısa vadede çalışanlar için net maaşın azalması demek; özellikle düşük gelirli çalışanlarda hoşnutsuzluk yaratabilir.
- İşverenler için ek maliyet getirecek; küçük ve orta ölçekli işletmeler bu yükü kaldırmakta zorlanabilir.
- Sistem yasama, yönetmelik ve uygulama altyapısı gerektiriyor; yönetimi, şeffaflığı, fonların güvenliği kritik olacak.
TES, Türkiye’nin sosyal güvenlik ve emeklilik sisteminde önemli bir dönüşümün işaretçisi. Emeklilik döneminde daha güçlü finansal güvence sağlama hedefiyle tasarlanmış olsa da hayata geçebilmesi için birçok yasal, teknik ve toplumsal hazırlığın tamamlanması gerekiyor.
Önümüzdeki aylarda TES ile ilgili kanun tekliflerinin Meclis’e gelmesi, uygulamanın detaylarının netleşmesi (çıkış şartları, işveren katkısının oranları, fon yönetimi, vergi teşvikleri vb.) ve çalışan-işveren tarafında bilgilendirme sürecinin açık olması büyük önem taşıyacak.
TES İÇİN ALTERNATİF ÖNERİLER GÜNDEMDE
Uzmanlar, Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin (TES) sosyal güvenlik sisteminde piyasa etkisi oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Buna karşılık, sosyal güvenliğin güçlendirilmesi için bütçeden daha fazla kaynak ayrılması, kayıt dışı istihdamın azaltılması ve işveren teşviklerinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
