Bilim insanları tarafından yalnızca Türkiye’de yayılım gösteren yeni tıp bitki literatüre kazandırıldı.
Konyalı Fen Bilgisi Öğretmeni Süleyman Uysal’ın kendilerine gönderdiği bir örnekle yola çıkan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ), Giresun Üniversitesi (GRÜ) ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) mensubu bilim insanları, gönderilen bitkinin yeni bir tıp olduğu kanaatine vardı. Yapılan çalışmalar sonucunda yanılmadıklarını gören takım bitkiyi literatüre kazandırmış oldu. Halk lisanında Madımak olarak bilinen Polygonum bitki ailesine ilişkin yeni bir çeşit literatüre kendisini bulan Süleyman Uysal’ın soyadından da esinlenerek ’Polygonum Uysalii’ olarak geçti.
Bitkinin Süleyman Uysal tarafından Antalya civarında bulunduğuna dikkat çeken RTEÜ Biyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Makbul “Türkiye, sahip olduğu bitki çeşitliliği nedeniyle dünyada eşine ender rastlanan bölgelerden bir adedidir. Bizler de bitki sistematiği açısından ülkemizde belirli bitki kümelerini inceleyerek onları tanımaya ve karakterize etmeye çalışıyoruz. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ), Giresun Üniversitesi (GRÜ) ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi’nden (RTEÜ) bizler de dahil olmak üzere çalışma kümesiyle birlikte, Madımak ailesi olarak bilinen Polygonum cinsine ilişkin bitkileri toplamak üzere Türkiye’de saha çalışmaları yapıyoruz. Doğal ki, bu saha çalışmaları farklı kitleler tarafından da takip ediliyor. Konya Seydişehir’de yaşayan bir tabiat sever bitki gözlemcisi olan bir öğretmen, doğaya çıkıp bitkiler üzerinde müşahedeler yapıyor, fotoğraflar çekiyor ve bunları, o bitki kümesini çalışan bilim insanlarıyla paylaşıyor. Bu kapsamda, Seydişehir ilçesinden Süleyman Uysal isminde bir fen bilgisi öğretmeni bizlere, Antalya Akseki civarında bulduğu bu bitkiyi göndermek istediğini tabir etti. Bitkiyi bizlere gönderdiğinde, birinci incelemelerimizde bu bitkinin, sahiden dünyada eşine rastlanmayan, yalnızca ülkemizde yayılış gösteren endemik bir çeşit olduğu sonucuna vardık. Yani bu bitki, yeni bir tıp olduğu kanaatine varıldı” tabirlerini kullandı.
Türkiye için endemik yeni bir tür
Bulunan yeni cins üzerinde araştırmalar gerçekleştirmek için alana indiklerinde bitkini yalnızca Türkiye’de yayılım gösterdiğini gördüklerini kelamlarına ekleyen Makbul “Bunun üzerine, araştırma grubumuzla daha ayrıntılı müşahedeler yaptık. Bu müşahedeler sonucunda, yaklaşık 2 yıl süren bir süreçte, bitkinin moleküler, mikromorfolojik, palinolojik, morfolojik özellikleri ayrıntılı bir formda incelendi. Dünyadaki akrabalarıyla karşılaştırıldığında, nitekim de bu bitkinin dünyada rastgele bir formda yayılış göstermediği kanaatine varıldı. Yaklaşık bir yıl süren bir yayın basamağından sonra, bitki memleketler arası saygın bir bilimsel mecmuada yayınlanarak, Türkiye için endemik yeni bir çeşit olarak teşhis edilmiştir” dedi.
Bulan öğretmenin soy ismi bitkiye verildi
Bitkiyi kendilerine ulaştıran Fen Bilgisi Öğretmeni Süleyman Uysal’ın isminden yola çıkarak isimlendirme yapıldığını tabir eden Makbul “Bitkinin ismini Polygonum Uysalii olarak verdik. Polygonum aslında bu kümenin ismi olduğu için bilimsel olarak buna rastgele bir müdahale bahtımız yok. Fakat, soyadı diyebileceğimiz ikinci kısmına, muhakkak kurallar gereği isimler verebiliyoruz. ‘Uysalii’ ismi de, bu bitkiyi birinci kez bizlere tespit eden, bizlerle paylaşan ve keşfinde değerli rol oynayan Süleyman Uysal hocamızın ismine atfen verilmiştir. Böylelikle, bitki bilimi ile direkt ilgisi olmamasına karşın, Fen Bilgisi Öğretmeni olan hocamıza tabiata verdiği katkılardan ötürü teşekkür mahiyetinde bu ismi armağan etmiş olduk” halinde konuştu.
Madımak olarak bilinen Polygonumların kullanım alanı geniş
Polygonum, yani Madımak bitki kümesi üzerinde çalışmalarını yürüten RTEÜ Biyoloji Kısmı Doktora Öğrencisi Suzan Kundakçı, Polygonum ailesinin Anadolu’da tedavi emelli ve besin olarak kullanıldığı kaydederek “Bitkinin en dikkat cazibeli ve göze çarpan özellikleri, tedavi gayeli kullanımları ve besin olarak tüketilmesidir. İç ve Orta Anadolu Bölgesi’nde bu küme Madımak bitkisi olarak tanınmakta ve hayli fazla tüketilmektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda, glütensiz bisküvi yahut glütensiz ekmek üretimi üzere eserlerde de Madımak olarak isimlendirilen bitki kümesinin içeriğinden hayli fazla yararlanıldığı görülmektedir. Tedavi olarak kullanım maksatlarına baktığımızda, kanser hastalıklarının tedavisinde, şeker hastalıklarının tedavisinde, iltihaplı yaralanmalarda ve bağırsak hastalıklarının tedavisinde sıklıkla kullanıldığı gözlemlenmektedir. Bilhassa bitkinin antioksidan içeriği epeyce yüksek olup, bu özellikten ötürü birçok tıbbi ve kimyasal çalışmada kullanıldığı bilinmektedir. Ayrıyeten, ülkemiz için değerli bir sanayi kolu olan kozmetik endüstrisinde de bu bitkilerin içeriğinden epey fazla yararlanılmaktadır. Zira Madımak bitkisi, Polygonum kümesi olarak sahip olduğu kimyasal içeriklerin krem üretimlerinde kullanımı tercih edilmektedir ve bu kremlerin yaşlanma zıddı, kırışıklık giderici tesirlerinin olduğu bilinmektedir” dedi.
İlaç ve kozmetik sanayi üzere kıymetli sanayi kollarına da kıymetli bir data kaynağı
Polygonum kümesi bitkilerin yemek ve ilaç sanayi dışında kozmetik sanayiinde de kıymetli bir bilgi kaynağı olduğuna dikkat çeken Kundakçı “Özellikle Madımak olarak bilinen bitkinin yemek olarak tüketilmesinin yanı sıra, kurutularak çay olarak da tüketildiği bilinmektedir. Çay olarak tüketildiğinde, grip, nezle ve soğuk algınlığı üzere hastalıkların rahatlatılmasında tesirli olduğu, ayrıyeten kıymetli sedatif tesirlerinin bulunduğu bilinmektedir. Bitkinin bu tıbbi kullanımlarının ve bilhassa ülkemizin gastronomik iktisadına katkı sağlanması göz önünde bulundurulduğunda, zira bitkinin bilhassa Madımak kümesi olarak bilinen Polygonum tiplerinin doğal ortamlarda yetiştirildiği üzere, kültüre edilmiş alanlarda da yetiştirildiği görülmektedir. Böylelikle, ülke iktisadına de ticari katkılarının büyük olduğu anlaşılmaktadır. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda, gerek yeni cinsimizin keşfi gerekse Polygonum kümesi bitkilerin dünya bitki biyoçeşitliliğine katkı sağlaması, ilaç ve kozmetik sanayi üzere değerli sanayi kollarına da değerli bir bilgi kaynağı oluşturacağı düşünülmektedir” diye konuştu.
