Samsun’da doktora öğrencisinin tezi kapsamında bin 500 fındık çeşidi ortasında yapılan çalışmada ’dip sürgünü vermeyen’ tipler 9’a kadar indirildi. Anaç olarak seçilecek bu cinslerden çakıldak fındığa en uygun formda aşılanan cins, fındık bahçelerine dikilecek. Tez sonucunda ağaç formundaki bu çeşidin, hem bakım maliyeti hem de makineli toplama konusunda çiftçilere yardımcı olacağı öngörülüyor.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Kısmı Doktora Öğrencisi Ayşegül Balta, 2019 yılında başladığı doktora tezinin sonuna geldi. Fındıkta anaç ıslahı sonucu elde edilen anaç adayı genotiplerin toprağa dikimi sırasında bilgiler veren Ayşegül Balta, araştırmalar sonucunda bin 500 çeşidi, 9 tipe kadar indirdiklerini, bu 9 çeşit ortasında da ağaç formunda yetişen ve çakıldak fındıkla uyumlu aşılanan tıbbın çoğaltılmasına başlayacaklarını tabir etti. Çalışma sonucunda belirlenecek fındık çeşidi ile Karadeniz’de mevcutta olan ve çalı formunda olan bakım masrafı çok, toplaması zahmetli olan fındıkların yerine belirledikleri tıbbın dikilmesi hedefleniyor. Ağaç formunda, taban sürgünsüz fındık çeşidinin hem makineli toplamada hem de bakım masraflarında çiftçilerin yüzünü güldüreceği öngörülüyor.
“Anaç fındık tipi bin 500 çeşitten, 9’a kadar indirildi”
5 yıl evvel bin 500 fidan tipi ile başladıkları araştırmada tıp sayısını 9’a kadar indirdiklerini tabir eden Ayşegül Balta, “Fındıkta anaç seleksiyonu çalışması yaptık. 2019’da başladığımız çalışmanın da son kısmına geldik. Bu kapsamda Kastamonu Orman Fidanlığı’ndan bin 500 adet çöğür bitki getirdik. 2020’de bu bin 500 bitkiyi kendi içerisinde zayıf gelişen bitkileri eleyerek 500 bitkiyle çalışmayı sürdürdük. Bu devirde ise fidanlar Bafra’da aşı parseline dikildi. Sonrasında aşı uygulanan bu 500 bitkiden aşısı başarılı olan, kuvvetli gelişen, taban sürgünü vermeyen ya da çok az taban sürgünü veren aşılı 52 bitki belirledik. 2021’de bu bitkileri aşı parselinden sökerek, araştırma enstitüsünde bulunan öbür bir alana aşılı genotiplerin dikimini yaptık. Tıpkı deneme alanında aşılı genotiplerin taban sürgünü verme eğilimlerini ve bitki gelişimlerini daha uygun karşılaştırmak için de taban sürgünü ile üretilmiş çakıldak ve Yomra fındık çeşidinden 25’er adet olmak üzere yeniden araştırma alanına dikildi. Bu periyoda kadar fidan denetimlerini gerçekleştirdik, alanda gözlemledik. 2024 yılı sonunda yaptığımız ölçümler sonucunda belirlediğimiz son bitkiler taç hacimlerine nazaran belirlenerek yaşayan 25 aşılı genotip içerisinden seçildiler. Son olarak 9 adet bitkimiz var. Bu 9 bitkiyi de 2025’te kendi içerisinde kıymetlendirerek, bu genotiplerden taban sürgünü vermeyen ve üzerine aşılı çakıldak fındığını kuvvetli geliştiren 5 genotipi belirleyip, bu genotiplerin çoğaltılmasını hedefliyoruz” dedi.
“Amacımız taban sürgünü vermeyen anaç yetiştirmek”
Ana gayelerinin taban sürgünsüz, çalı tipi olmayan, kolay hasat edilen ve bakım masrafı az olan fındık çeşidini üretmek olduğuna dikkat çeken doktora öğrencisi Balta, “Çalışmadaki birinci amacımız taban sürgünü vermeyen anaç fındık çeşidi üretmek. Fındık yetiştiriciliğinde de randımanı arttırmanın yanında üretim maliyetlerini düşürmeyi amaçlıyoruz. Bu bakım süreçlerini değerlendirdiğimizde en yüksek maliyetin taban sürgünü paklığı olduğunu görüyoruz. Buradan yola çıkarak çalışmayı planladım. Hedefimiz birinci etapta taban sürgünü vermeyen ve üzerine aşılanan çakıldak fındık çeşidini kuvvetli geliştiren anaçları belirlemek. Bunun sonunda da fındıkların makineli hasada uygun bir yetiştiricilik sistemine geçilmesi. Tek gövde üzerinde fındık yetişeceği için buna uygun olacak. Randıman açısında da konuşmak için şimdi erken” diye konuştu.
“Karadeniz’de ağaç tipi yerine çalı tipi fındık çeşidi ile üretim yapılıyor”
Dünya ve Avrupa’nın bilakis Karadeniz’de bakımı ve toplaması sıkıntı olan çalı tipi fındıklar ile üretim yapıldığına değinen Balta, “Corylus colurna, dünyada Türk fındığı olarak biliniyor. Fındıkta 25 kadar cins bulunmakta. Bu tiplerden kimileri ağaç, kimileri ise çalı formunda yetişiyor. Şu anda ticari alanda yetiştirilen fındık çeşitleri, corylus avellana tipi fındık çeşidi. Corylus avellana çalı formunda ve taban sürgünü verme özelliğinde. Corylus colurna denilen Türk fındığı ise ağaç formunda ve tek bir gövdeye sahip. Taban sürgünü oluşturmuyor ya da çok az taban sürgünü veriyor. Dünyada yayılış alanına bakıldığında Türkiye, Kafkaslar, Balkanlar ve Kuzey İran’a mahsus bir tıp olup ülkemizde Karadeniz ikliminin karar sürdüğü yerlerde 700-1700 metre yüksekliklerde yayılış gösteriyor. Anadolu’da yoğunlukla Batı Karadeniz’de kümeler halinde ve tek başına da yetişebiliyor. Alkali ağır topraklara adapte olabiliyor. Bununla birlikte uzun yaz ve soğuk kışlara güçlü bir cinstir. Ayrıyeten Amerika ve Avrupa’da da bu Türk fındığı standart çeşitler için taban sürgünü vermediğinden anaç olarak kullanılıyor” biçiminde konuştu.
Elemeler sonucu Ali Nihat Gökyiğit Araştırma İstasyonu’na getirilen 9 fındık tipinden biri, bu yıl sona erecek çalışma kapsamında seçilecek ve anaç olarak üretilmeye başlanacak.
