Kahverengi kokarcaya yönelik biyolojik çaba kapsamında bilim insanları zehirli mantarların öldürücü tesirini kullanmak için çalışmalar yürütüyor.
Türkiye’de bilhassa Karadeniz Bölgesi’nde her yıl milyar dolarlık ihracat geliri sağlanan fındık başta olmak üzere tarım eserlerine son yıllarda büyük ziyan veren kahverengi kokarcaya karşı tesirli uğraşa yönelik arayışlar sürüyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr İsmail Demir, Doğu Karadeniz Bölgesi’nden elde ettikleri öldürücü tesiri yüksek mantarların bu böceğin gayretinde kullanımına yönelik çalışmalar sürdürdüklerini söyledi.
Prof. Dr İsmail Demir, “Laboratuvarda yaptığımız çalışmalarda hayli yüksek öldürücü tesir elde ettik. Hem yavru hem de ergin bireyler üzerinde yaptığımız deneylerin akabinde, ilerleyen aylarda, bilhassa böceğin baharda tekrar tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz” dedi.
Ülkemizde 2017 yılında birinci defa tespit edilen kahverengi kokarca, son yıllarda Karadeniz Bölgesi’nde süratle artan popülasyonuyla önemli bir tehdit oluşturmaya devam ediyor. Hopa’dan İstanbul’a kadar tüm kıyı şeridinde ağır halde görülen istilacı tıbbın tesirinin bir mühlet daha devam etmesi bekleniyor. Kahverengi kokarcanın bilhassa Karadeniz’in iklim şartlarını sevdiği ve geniş bir beslenme yelpazesine sahip olduğu belirtilerek en çok fındığa ziyan vermesinin yanı sıra meyve ve sebzelerde de önemli kayıplara neden oluyor.
Kahverengi kokarcanın büsbütün ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını fakat tesirli formüllerle baskı altına alınabileceğini vurgulayan Prof. Dr İsmail Demir, “Kokarca, maalesef ülkemize en son giriş yapan lakin epeyce tesirli olan istilacı zararlılardan biridir. 2017 yılında ülkemizde birinci kere tespit edildikten sonra süratli bir popülasyon artışı göstermiştir. Son yıllarda da bu artış sürat kesmeden devam etmektedir. Karadeniz kıyı şeridinde doğudan batıya, yani Hopa’dan İstanbul’a kadar tüm bölgede çok ağır bir popülasyon düzeyine ulaşmıştır. Görünüşe nazaran bu yoğunluk bir müddet daha devam edecek” diye konuştu.
“Böceğin baharda yine tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz”
Kokarcaya karşı yaptıkları laboratuvar çalışmalarında olumlu sonuçlar aldıklarını kaydeden Demir, “Böceğin bölgede ağırlaşması ve popülasyon artışının sürat kazanmasıyla birlikte biz de mevzuyu çalışma alanımıza dahil ettik. Bilhassa kimi teşebbüslerin akabinde, şu anda yürütmekte olduğum ve KTÜ Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü tarafından desteklenen projede, bölgemizden izole ettiğimiz öldürücü tesiri yüksek mantarların bu böceğin uğraşında kullanımına yönelik çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Laboratuvarda yaptığımız çalışmalarda epey yüksek öldürücü tesir elde ettik. Hem yavru hem de ergin bireyler üzerinde yaptığımız deneylerin akabinde, ilerleyen aylarda bilhassa böceğin baharda tekrar tabiata çıkmasıyla birlikte bu denemeleri alanda da gerçekleştireceğiz. Umuyoruz ki bu çalışma sonucunda böceğin çabasında kullanabileceğimiz lokal bir fungal biyopreparat geliştireceğiz. Maksadımız tabiattaki bir canlıyı büsbütün yok etmek değil; şayet o canlı ziyanlı düzeyine ulaşmışsa popülasyonunu ziyan eşiğinin altına çekmektir. Bu türlü istilacı tipleri büsbütün yok etmek aslında kolay değildir. Bilhassa kahverengi kokarca, Karadeniz iklimini seven bir ziyanlıdır. Beslendiği bitki sayısı da hayli fazladır. En çok fındığı tercih eder; bunun yanında şeftali, bölgede ağır bulunan incir ve birçok sebzede önemli ziyana neden olmaktadır. Bu kadar geniş besin çeşitliliğine sahip bir zararlıyı yok etmek ya da büsbütün baskı altına almak hayli zordur. Biz de elbette canlıyı yok etmeyi değil, popülasyonunu ziyan eşiğinin altına indirmeyi hedefliyoruz. Bunun için vakte ve farklı formüllerin birlikte uygulanmasına muhtaçlık vardır. Böceğin ömür döngüsünde farklı evreler bulunduğundan hangi etapta nasıl müdahale edileceği, hangi basamakta daha yüksek randıman alınacağı hakikat belirlenmelidir. Kışlak çabası, tabiata çıkış periyodundaki çaba, kimyasal gayret ve biyolojik çaba üzere çeşitli sistemler vardır” halinde konuştu.
“Samuray arısı olarak bilinen tıbbın mevcut popülasyonu baskılaması şu an için mümkün görünmemektedir”
Samuray arısı ile yürütülen biyolojik uğraş çalışmalarını da kıymetlendiren Demir, “Halk ortasında ’Samuray arısı’ olarak bilinen tıbbın mevcut popülasyonu baskılaması şu an için mümkün görünmemektedir; tesiri kâfi değildir. Kimyasallar da kullanılmaktadır fakat onların da yetersiz kaldığı görülmektedir. Zararlının bulunduğu her alanı ilaçlamak mümkün değildir, bunun için tüm Karadeniz kıyısının ilaçlanması gerekir. Bu nedenle daha toplu ve bölgesel baskılama yapılması gerekmektedir. Ayrıyeten kışlığa gelen bir böceği ilaçlamanın çok manası yoktur; zira kışlığa gelenlerin esasen yüzde 80-90’ı ölür. Kışlaklara mekanik müdahale, yani süpürmek ya da kışlak alanlarını ortadan kaldırmak yararlıdır. Kışlık periyodundaki ilaçlamalar daha çok toplumun telaşını azaltmaya yöneliktir. Temel müdahale böceğin tabiata çıktığı periyotlarda olmalıdır. Yapılan uygulamalardaki eksiklikler nedeniyle baskılamada hâlâ istenen muvaffakiyet sağlanamamıştır. Popülasyon şu an çok yüksek olduğu için mevcut prosedürler tek başına kâfi olmamaktadır. Bu nedenle mikrobiyal çabayı öne çıkarıyoruz. Yani böcekleri hastalandıran ve öldüren mikroorganizmaları kullanmak istiyoruz. Bu böceğin biyolojisi ve ağız yapısı, mantarların kullanılmasına hayli uygundur. Ayrıyeten izole ettiğimiz mantarlar bölgemize ilişkin olduğu için tabiatta kendi varlıklarını sürdürebilir ve kendilerini koruyabilirler” tabirlerini kullandı.
“İlaçlama yapıldıktan sonra ise bölgeye muhakkak bir müddet geçmeden girilmemelidir”
Yapılacak tarım ilaçlamalarının insan sıhhati açısından risk oluşabileceğine de dikkat çeken Prof. Dr. İsmail Demir, açıklamalarını şöyle sürdürdü:
“Kullanılacak ilaçların halk sıhhati açısından risk oluşturmaması gerektiğini kaydeden Demir, “Bu böceğe karşı kimyasal gayret ve biyolojik gayret birlikte değerlendirilmeli. Aslında biz kimyasal kullanmak istemiyoruz; bu nedenle biyolojik gayrete yük veriyoruz. Biyolojik çabayı öne çıkarmamızın sebebi, böcekleri öldüren kimyasalların gaye dışı canlıları ve bizleri de etkilemesidir. Münasebetiyle bu önemli bir sorun oluşturuyor. Lakin bazen diğer bir prosedür kalmadığında kimyasala başvurmak zorunda kalıyoruz. Tesirli öbür bir tahlil olmadığında mecburen kimyasal kullanımına yöneliyoruz. Kimyasal kullanırken, ne vakit ve nasıl uygulanacağını kesinlikle bilmek gerekir. Hangi dozda kullanılacağı çok kıymetlidir ve tüm bunlara dikkat ederek uygulama yapılmalıdır. Aksi hâlde tabiata zehir vermiş oluruz ve kısa vadeli bir çıkar sağlamak isterken çok daha büyük ziyanlara yol açabiliriz. Ne yazık ki toplumda vakit zaman, bilhassa tarım ilaçlarının kullanımıyla irtibatlı zehirlenmeler yaşanabiliyor. Bu nedenle dozun, kullanım vaktinin, uygulanacak metotların ve hasat öncesi bekleme müddetinin devletin yetkili kurumlarınca önerildiği halde uygulanması gerekmektedir. Ayrıyeten bu ilaçların halk sıhhati açısından risk oluşturmaması gerekir. Dozun gerçek ayarlanması bu riski azaltabilir. İlaçlama yapıldıktan sonra ise bölgeye muhakkak bir mühlet geçmeden girilmemelidir. Vatandaşların ve gaye dışı organizmaların, ilaçlama sonrasında çabucak o bölgede bulunmaması büyük kıymet taşır.”
