Kastamonu Üniversitesi akademisyenleri tarafından, alabalık ölümlerinin önüne geçecek ilaç geliştirildi. Geliştirilen ilaç sayesinde alabalık vefatları önlenerek yılda milyonlarca dolar ziyanında önüne geçilmiş olacak.
Kastamonu Üniversitesinin öncülüğünde Kastamonu Teknokent A.Ş. ile Oknas Biyoteknoloji A.Ş. iş birliğinde, bilhassa alabalık (somon) tesislerinde enfeksiyona bağlı yaşanan ölümlerin önüne geçecek immunostimulant (tıbbi bitkilerden elde edilen bağışıklık uyarıcı) geliştirildi. Kastamonu Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Soner Bilen’in 2 yıllık bir çalışmanın akabinde alabalık üretim tesislerinde her yıl binlerce yavrunun ölmesi nedeniyle milyonlarca lira ziyana sebep olan enfeksiyonlara bağlı ölümlerin önüne geçilecek. Norveç, Danimarka üzere ülkelerin şimdi balıklardaki enfeksiyon hastalıklarına bir tahlil bulamamışken, büsbütün yerli imkanlarla geliştirilen ilacın ruhsatlandırılma çalışmasının devam ettiği, müsaadeleri alındıktan sonra piyasaya sürüleceği belirtildi.
“Hastalıklardan kaynaklanan vefatları ortadan kaldırmayı planlıyoruz”
Yapılan çalışmayla ilgili bilgi veren Doç. Dr. Soner Bilen, “Kurduğumuz laboratuvarda bilhassa su eserleri alanında çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Bilindiği üzere 2023 yılının resmi datalarına nazaran su eserleri yetiştiriciliği yaklaşık 554 bin tona ulaştı. Bunun 154 bin tonunu da alabalık üretimi karşılamakta. Çok önemli bir üretim ölçüsü. Cumhurbaşkanımızın da bir tabiri var. Su eserleri ihracatını 2 milyar dolara çıkartacağız dedi. Bu emel doğrultusunda çok önemli çalışmalar devam etmekte. Bu gayeye yaklaşıldı. Su eserleri üretimi içerisinde bilhassa alabalık yetiştiriciliğinde bizim karşılaştığımız birtakım sorunlar var. Çok başımızı ağrıtıyor. Hastalıklardan ötürü balık vefatları gerçekleşiyor. Bunların önüne geçebilmek için tedavi uygulamalarımız var lakin bilindiği üzere en değerli uygulama müdafaa emelli yapılan uygulamalar. Bu kapsamda bilhassa alabalık üretiminde çok önemli bize sorunlar oluşturan, bir ekip hastalıklara karşı başımızı çok ağrıtan, üretimimizi önemli sekteye uğratan Türk somonunun daha düzgün yerlere gelmesini engelleyen birtakım hastalıklara karşı, Kastamonu Üniversitesi ile Oknas Biyoteknoloji Anonim Şirketi olarak özel bir immunostimulant (tıbbi bitkilerden elde edilen bağışıklık uyarıcı) geliştirdik. Yaklaşık 2 yıldır bu mevzu üzerinde çalışıyoruz ve çalışmalarımızın sonunda yüzde 100’e ulaşan bir muvaffakiyete ulaştık. Ulaşmış olduğumuz yüzde 100’lük randıman hasebiyle de bu hastalıklardan kaynaklanan sorunların ve ölümlerin tamamını ortadan kaldırmayı planlıyoruz. İnşallah memleketimize de bunun bir yararı olur. En kısa vakitte gerekli bütün süreçler tamamlanıp piyasaya sürmeyi arzuluyoruz” dedi.
“Milyonlarca dolar kayba sebep olan hastalıkların önlenmesinde gelişme sağladık”
Alabalıklarda bakteriyel hastalıkların önemli bir tehdit oluşturduğunu söyleyen Doç. Dr. Bilen, “Bununla birlikte viral enfeksiyonlar da çok önemli sorunlar oluşturabiliyor ancak viral enfeksiyonlardan kaynaklanan hastalıkları tespit etmek ayrıyeten çok sıkıntı. Önemli bir biyoteknolojik altyapıya gereksiniminiz olması gerekiyor. Üretim koşullarında her ne kadar üreticilerimizin kimileri çok önemli laboratuvarlara sahip olsalar da bu viral enfeksiyonlarla ilgili olarak tespit yahut tedavi etme üzere bir bahtları yok. Münasebetiyle kayıpların nereden kaynaklandığını üreticilerimiz belirleyemiyor. Bizimki üzere çok teknolojik olarak yüksek düzeylere sahip laboratuvarlara gelmesi gerekiyor eserlerin. Viral, bakteriyel, paraziter enfeksiyonlar, bilhassa kuluçkahanelerimizde önemli mantar enfeksiyonları var. Ülkemiz tıbbi bitkiler açısından son derece çeşitliliğe sahip, yaklaşık 6 bin tane yalnızca endemik tipimiz var. Münasebetiyle bu türlü bir kaynağı da kullanarak, bu hastalıkların sebep olacağı kayıpları evvelden önlemek ismine bir grup eserler geliştirdik çok şükür. Şu anda elimizde, inşallah bundan sonra gerekli ruhsat süreçleri tamamlandıktan ve müsaadeleri alındıktan sonra piyasaya da sürülecek. Memleketimizin çok büyük bir meselesine tahlil bulduğumuzu düşünüyorum. Milyonlarca dolar kayba sebep olan bu hastalıkların önlenmesinde, balıkların korunmasında çok önemli bir gelişme sağladık” diye konuştu.
“Onların yapamadığını, piyasaya sunamadığını biz üretmiş olduk”
Avrupalıların yapamadığını Türk akademisyenlerin yaptığını belirten Bilen, şöyle konuştu: Projenin yaklaşık 400 bin dolara mal olduğunu söz eden Bilen, “İmkanlar sağlandığı taktirde neler yapabileceğimiz ortada. Teknokent olarak, özel müteşebbislerin müthiş yatırımları ve takviyeleri sayesinde biz, Türk akademisyenleri olarak bize imkan verilirse neler yapabileceğimizi göstermiş olduk. Onların yapamadığını, piyasaya sunamadığını biz üretmiş olduk, inşallah bundan sonra da karşılaştıkça sıkıntılarla, sorunlarla, alanda onların da tahlillerini bulacağız. Bizim kesinlikle akademisyenlerin özel kesimle, müteşebbislerle bir ortaya gelip bilgi verip ikna ettikten sonra bütçe almamız gerekiyor. Takribi mesela şu laboratuvarın heyetimi ve bu immunostimulantların geliştirilmesi konusunda biz en az 400 bin dolara yakın para harcadık. Sonunu bilmediğimiz, eser elde edebileceğimizi bilmediğimiz bir alanda çalıştık lakin başarılı olduk. Demek ki bu olacak, çok önemli sayılarda bir Ar-Ge bütçe ayırmamız gerekiyor. Her şeyi devletten beklemek olmuyor. Birazda bizim girişkenlik yapmamız gerekiyor. Takviye almamız gerekiyor” formunda konuştu.
Bilen, ilaç sayesinde balık ölümlerinin önüne geçilmesi halinde Türkiye’nin su eserleri ihracatı gayesine çok rahat bir biçimde olaşabileceğini söz etti.
