Sistemsiz ve agresif satış davranışları, kentli müşterileri semt pazarlarından uzaklaştırıyor ve alışverişlerini büyük marketlere kaydırıyor. Uzmanlar bu durumun, mahallî ekonomiyi zayıflatırken, çıkarın kent dışına akmasına yol açtığını söyledi.
Semt pazarlarının kent iktisadı, kırsal kalkınma ve toplumsal istikrar açısından taşıdığı değer giderek artıyor. Fakat son yıllarda süratle çoğalan ulusal ve memleketler arası market zincirleri, lokal pazarların varlığını tehdit eder hale geldi. Pazar yerlerindeki düzensizlik ve altyapı eksikliklerinin yanı sıra birtakım pazarcıların davranışları da alışverişi olumsuz etkiliyor. Tezgâhların rastgele yerleştirilmesi, yüksek sesle satış yapmak ya da rahatsız edici haller sergilemek, kentli müşterilerin pazarlara ilgisini azaltıyor. Bu durum, hem tüketicilerin pazarlardan uzaklaşmasına hem de üreticilerin satışlarını düşürmesine yol açıyor. Uzmanlar, pazarcıların da bilinçlendirilmesi ve pazar yerlerinin nizamlı, inançlı ve rahat alışveriş imkânı sunacak biçimde planlanmasının kaide olduğunu vurguluyor.
“Para kent dışına çıkıyor, mahallî iktisat zayıflıyor”
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, semt pazarları ile ilgili çalışmasında, pazar yerlerinde düzensizliğe ve genel duruma değindi. Cevdet Yılmaz, “Pazar yerlerindeki düzensizlik ve birtakım pazarcıların müşterilere itici gelen tavırları, kentli müşterilerin semt pazarlarına ilgisini azaltıyor. Bu durum yalnızca tüketiciyi etkilemekle kalmıyor, üreticilerin satışlarını da düşürüyor ve birçok alıcıyı büyük marketlere yönlendiriyor. Ne yazık ki, alışverişin marketlere kaymasıyla birlikte para kent dışına akıyor ve lokal iktisadın istikrarı bozuluyor. Bu nedenle pazarcıların bilinçlendirilmesi, pazar alanlarının düzenlenmesi ve daha inançlı, rahat bir alışveriş ortamı sağlanması zorunludur” dedi.
“Kötü hava koşullarında da alışverişe imkân tanıyan yerler olmalı”
Prof. Dr. Yılmaz, mevcut pazaryerlerinin rehabilite edilerek çağdaş standartlara uygun hale getirilmesi gerektiğini vurguladı. “Semt pazarları birkaç mahalleye hizmet edecek formda merkezi pozisyonlarda, yaya ulaşımına uygun, otoparkı olan ve makûs hava kaidelerinde da alışverişe imkân tanıyan yerler olmalı” diyen Yılmaz, pazar yerlerinin yalnızca ticaret değil, birebir vakitte toplumsal ömür alanı olarak da kıymetlendirilmesi gerektiğini tabir etti. Yılmaz, pazarlarda paklık, güvenlik ve ulaşım bahislerinin kıymetine dikkat çekerek, “Yaşlılar, engelliler ve çocuklu aileler için uygun taban hazırlanmalı; pazar yerleri sabit ya da seyyar tuvalet, ibadet alanı, pak su ve dinlenme yerleri üzere donanımlara sahip olmalıdır” diye konuştu.
“Marketlerin monopolleşmesi kent iktisadını zayıflatıyor”
Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, son yıllarda yerli ve yabancı sermayeli ulusal market zincirlerinin perakende ticarette süratle büyüdüğünü belirterek, bunun semt pazarları üzerinde önemli bir baskı oluşturduğunu söyledi. Yılmaz, “Ulusal market zincirleri kontratlı tarım yoluyla üreticiden direkt eser alarak, bir manada pazarların işlevini üstlenmiş durumda. Bu durum rekabeti zayıflatıyor, lokal üreticinin gelirini düşürüyor. En değerlisi, kentte kazanılan para artık kentte kalmıyor; market zincirleri aracılığıyla dışarıya gidiyor. Pazarların zayıflaması, köylünün üretimden kopmasına, kentteki vasıfsız iş gücünün işsiz kalmasına yol açabilir. Meğer pazarlar, hem üretici hem tüketici için istikrar ögesi, hem de düşük gelirli vatandaşlarımız için bir hayat desteğidir” biçiminde konuştu.
“Semt pazarları stratejik kıymete sahiptir”
Yılmaz, semt pazarlarının lokal ekonomiyi canlı tuttuğunu, kentin etrafındaki tarım alanlarında yetiştirilen eserlerin kent halkına direkt satılmasını sağladığını belirtti. Yılmaz, “Üretici–pazar–müşteri üçgeninde para kent içinde kalıyor. Bu yapı bozulduğunda, kent iktisadı güç kaybediyor. Bu nedenle semt pazarları yalnızca ticari değil, stratejik bir pahadır. Samsun, bu alanda dışa bağımlı olmamalı ve kendi potansiyelini korumalıdır” tabirlerini kullandı.
“Pazaryerleri insan odaklı planlanmalı”
Prof. Dr. Yılmaz, pazar yerlerinin hem pazarcıların hem de vatandaşların gereksinimlerine uygun biçimde yine düzenlenmesi gerektiğini belirterek, “Semt pazarları topluma hizmet için vardır. Fakat mevcut düzensizlik, denetimsizlik ve altyapı eksiklikleri nedeniyle pazarlar hem vatandaş hem de esnaf için zorlayıcı hale gelmiştir. Pazarlar pak, nizamlı, inançlı ve erişilebilir olmalı; kent halkının ilgisini çekecek nitelikte planlanmalıdır” açıklamasında bulundu.
“Büyük bir eziyete dönüşüyor”
Cevdet Yılmaz şunları söyledi:
“İyi planlanmadığı ve yer seçimine dikkat edilmediği takdirde semt pazarlarının kuruldukları cadde ve sokaklar, maalesef etrafta yaşayan vatandaşların en temel haklarını ihlal etmektedir. Pazar kurulduğu günlerde dar sokaklarda araçların geçişi engelleniyor, cankurtaran ve itfaiyenin erişimi zorlaşıyor. Çadır ve brandaların konutların önüne gerilmesi, alt katlarda oturanlar için önemli ezalar oluşturuyor. Bu durum düğün, cenaze yahut öteki değerli aktifliklerin ertelenmesine neden olurken, erken saatlerden akşam geç saatlere kadar devam eden gürültü ve telaş, bilhassa hastası ve küçük çocuğu olan aileler için büyük bir eziyete dönüşüyor. Semt pazarları, planlanırken yalnızca ekonomik değil, toplumsal ömür üzerindeki tesirleri de göz önünde bulundurulmalıdır.”
