Yaklaşık 12 bin yıllık geçmişiyle günümüze kadar genetik yapısını büyük ölçüde koruyan siyez buğdayı, gelecekte uzay gastronomisinin önemli besin kaynaklarından biri olma potansiyeli taşıyor.
Modern buğdayın atası olarak kabul edilen ve bilimsel adıyla Tr. monococcum (Einkorn) olarak bilinen siyez buğdayının, yaklaşık 10 bin yıl önce Yakın Doğu’da tespit edilerek kültüre alındığı biliniyor. Kromozom yapısı 2n=14 olan siyez, binlerce yıl boyunca değişime uğramadan günümüze ulaşan en eski tarım ürünlerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Tarihten Günümüze Siyez
Hititler ve Frigler döneminde de tarımı yapılan siyez buğdayına ilk olarak Hititçe “Zız” adı verildiği, zaman içerisinde ise “Siyez” ve “Kaplıca” isimleriyle anıldığı belirtiliyor.
Günümüzde Kuzey Anadolu başta olmak üzere Balkan ülkeleri, Almanya, İsviçre, İspanya ve İtalya gibi bölgelerde yetiştirilen siyez, Türkiye’de özellikle Kastamonu ve çevresinde kıraç topraklarda geleneksel yöntemlerle üretilmeye devam ediyor.
Besin Değeri Uzay Görevleri İçin Avantaj Sağlıyor
Siyez buğdayı; A, B ve E vitaminleri ile birlikte selenyum, fosfor, magnezyum ve demir gibi önemli mineraller açısından zengin bir içeriğe sahip.
Modern buğday çeşitlerine göre daha düşük glüten oranına sahip olan siyez, sindirimi kolaylaştırması, kan şekerinin hızlı yükselmesini önlemesi ve uzun süre tokluk sağlamasıyla öne çıkıyor.
Uzun süreli uzay görevlerinde astronotların hem fiziksel sağlıklarını koruması hem de performans kaybı yaşamaması büyük önem taşıyor. Bu nedenle yüksek besin değeri, dayanıklılığı ve doğal yapısıyla siyez buğdayının gelecekte uzay beslenme programlarında değerlendirilebilecek alternatif ürünlerden biri olabileceği düşünülüyor.
Binlerce Yıllık Tohum, Uzayın Geleceğine Taşınabilir
Bilim insanlarının sürdürülebilir ve besleyici gıda kaynakları arayışı devam ederken, binlerce yıllık geçmişiyle siyez buğdayı yeniden önem kazanıyor. Geleneksel tarımın mirası olan bu özel tahılın, gelecekte sadece sofralarda değil, insanlığın uzaydaki yolculuğunda da yer alabileceği öngörülüyor.
