Trabzon’un en kıymetli su havzalarından biri olan Değirmendere için Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Orman Fakültesi, Ormancılık Siyaseti Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cantürk Gümüş’ten kritik ikaz geldi. Geçmişte yaşanan yıkıcı sellerin akabinde, emsal bir felaketin yine yaşanabileceğine dikkat çeken Gümüş, “Değirmendere özelinde bir sel felaketini beklemeliyiz. Zira taşkınlara yol açan yüksek yağış ölçüleri, muhakkak yıllarda ve aşikâr aralıklarla tekrar eder” dedi.
Taşkınların belli dönemlerle tekrar ettiğini vurgulayan Gümüş, Değirmendere’deki sel riskinin giderek arttığını kaydederek 1930, 1933, 1959 ve 1990 yıllarında yaşanan sellerin, kıymetli can ve mal kayıplarına neden olduğu hatırlatıldı. Bilhassa 1990’daki sel felaketinin bölgeyi adeta yerle bir ettiği hatırlatan Gümüş, 1990’dan bu yana 35 yıl geçtiğine dikkat çekerek evvelki felaketler ortasında yaklaşık 30 yıllık bir döngü olduğuna işaret ederek, “35 yılın geçmiş olması, benzeri bir taşkının yine yaşanabileceğine işaret ediyor” ikazında bulundu.
’Dere yatağı daraldı, risk daha da büyüdü”
Sel riskinin artmasında, üst havzada yapılan plansız müdahalelerin büyük tesiri olduğu söz eden Gümüş, “Son yaşanan sel felaketlerini hepimiz biliyoruz. Bu çerçevede, Değirmendere özelinde de bir sel felaketini beklemeliyiz. Zira taşkınlara yol açan yüksek yağış ölçüleri, makul yıllarda ve aşikâr aralıklarla tekrar eder. Biz buna “taşkın tekerrür süresi” diyoruz. Değirmendere’de 1930 ve 1933 yıllarında can kaybına neden olan seller yaşanmıştır. Akabinde 1959 yılında benzeri bir felaket daha meydana gelmiş, son olarak da 1990 yılında yaşanan sel hepimizin hafızasında yer etmiştir. Bu felaket Değirmendere’yi adeta yerle bir etmiştir.1990’dan bu yana 35 yıl geçti. Evvelki sel felaketleri ortasında yaklaşık 30 yıllık dönemler olduğunu görüyoruz. Hasebiyle, 35 yılın geçmiş olması, emsal bir taşkının yine yaşanabileceğine işaret ediyor. Üstelik, bu süreçte hem üst havzada hem de havzanın tabanında birtakım yanlış uygulamalara imza attık. Ne yaptık? Üst havzalarda, ormanların içinden geçen yollar, yeşil yollar ve ulusal park alanlarında çok sayıda yol inşa ettik. İnsanların tarlalarına, meralarına, yaylalarına kadar her yere yollar yaptık. Yapılan bir araştırmaya nazaran, yağışın en fazla süzülerek geçtiği alanlar yollar ve meralardır. Bu da demek oluyor ki, bu yollar üzerinde toplanan yağmur suları, beraberinde taş, çakıl ve topraktan oluşan bizim “rusubat” dediğimiz malzemeyi de sürükleyerek aşağıya yanlışsız süratle taşımaktadır. Bu nedenle, 1990’dakinden daha fazla rusubat akışı yaşanması olasıdır. Aşağı alanlarda da Trabzon-Gümüşhane karayolu inşa edildi. Bu yol, dere yatağını olumsuz ölçüde etkilemiş durumda. Dere yatağını daralttığınızda, su hortumdan sıkılmış üzere yüksek süratle akar. Bu da, bilhassa taş ve toprakla birleştiğinde, yıkıcı tesirleri daha da artırır. Bu nedenle, ‘Değirmendere’de yeni bir sel felaketi beklemeliyiz, alacaktır’ demek yanlış olmayacaktır. Yağış ölçüsü 1990’daki kadar olsa bile, kaldı ki daha yüksek yağışlar bekliyoruz. 1990’daki kadar olsa bile yıkıcı tesiri daha fazla olacaktır” diye konuştu.
Tersip bendi ve taşkın tünelleri yapılmalı”
Değirmendere Havzası’nda yerleşim yerleri, otogar, sanayi tesisleri ve fabrikaların bulunduğunu hatırlatan Gümüş, “Yukarı havzalarda önemli yapısal kusurlar yapıldı. Trabzon’un gözbebeği olan Değirmendere Havzası’nda; yerleşim yerleri, otogar, fabrikalar ve sanayi tesisleri üzere birçok kıymetli yapı bulunuyor. Bunların ziyan görmemesi için şimdiden önlemlerin planlanması gerekiyor. Benim teklifim, tersip bendi yapılmasıdır. Tersip bendleri, taşkın anında suyun akışına müsaade verirken, taşıdığı malzemeyi geride fiyat. Ayrıyeten, taşkın kanalları da düşünülmelidir. Örneğin, çok yağış anında suların Çağlayan üzere bölgelerden tüneller aracılığıyla denize ulaştırılması üzere tahliller masaya yatırılmalıdır. Artık Trabzon’u korumak için bu yaklaşımları düşünmeye başlamamız gerekiyor” diye konuştu.
