Doç. Dr. Hatice Mine Çakmak, kan ve kök hücre bağışının lösemi tedavisinde hayati değere sahip olduğunu kan bağışının makul koşulları sağlayan sağlıklı bireyler tarafından yapılabildiğini bildirerek “18–65 yaş aralığında, en az 50 kilogram yükünde ve genel sıhhat durumu uygun olan herkes kan verebilir” dedi.
Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları Anabilim Kolu ve Çocuk Hematolojisi-Onkolojisi Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hatice Mine Çakmak, 2-8 Kasım “Lösemili Çocuklar Haftası” münasebetiyle bilgilendirmede bulundu. Lösemi hastalığını kemik iliğinde bulunan kan yapan hücrelerin denetimsiz çoğalmasıyla ortaya çıkan bir kan kanseri olarak tanımlayan Çakmak, “Normalde sağlıklı alyuvar, akyuvar ve trombosit üretmesi gereken kemik iliği, bu olağandışı hücreler tarafından işgal edilir. Çocuklarda en sık Akut lenfoblastik lösemi (ALL) görülür. Akut lenfoblastik lösemi, tüm çocukluk çağı lösemilerinin yaklaşık yüzde 75’ini oluşturur. Akut myeloid lösemi (AML) (yüzde 15–20) ve Kronik myeloid lösemi (KML) daha az sıklıkla görülür. Juvenil myelomonositik lösemi (JMML) üzere kronik formlar ise ender görülür” dedi.
Çocuklarda lösemi belirtilerinin ekseriyetle sinsi başladığını ve diğer hastalıklarla karışabildiğini söz eden Çakmak, ailelerin dikkat etmesi gerekenleri şu biçimde sıraladı: “Nedeni açıklanamayan yorgunluk, solukluk, halsizlik. Sık enfeksiyon geçirme, güzelleşmeyen ateş. Burun kanaması, diş eti kanaması, ciltte morluklar. Kemik yahut eklem ağrısı, topallama. Karın şişliği (dalak-karaciğer büyümesi). Uzunluğunda, koltuk altında, kasıkta bezeler. İştahsızlık, kilo kaybı, gece terlemeleri. Bu belirtiler birkaç haftadan uzun sürüyorsa, anamnez, fizik muayene, tam kan sayımı ve öbür laboratuvar testleri ile birinci kıymetlendirme yapılabilir” halinde konuştu.
“Geç teşhis, organ tutulumu ve enfeksiyon riskini artırarak tedavi talihini azaltabilir”
Lösemide erken teşhisin, hastalığın santral hudut sistemi üzere öbür dokulara yayılmadan tedavisini mümkün kıldığını söz eden Doç. Dr. Çakmak, “Ancak geç teşhis, organ tutulumu ve enfeksiyon riskini artırarak tedavi bahtını azaltabilir” dedi. Günümüzde lösemi tedavisinde ilerlemeler hakkında bilgi veren Çakmak, “Son 20 yılda çocukluk çağı lösemi tedavisinde büyük ilerlemeler kaydedildi. Artık hastalar, genetik profilleri ve risk seviyelerine nazaran şahsileştirilmiş kemoterapi protokolleriyle tedavi ediliyor. Bu yaklaşım hem tedavi muvaffakiyetini artırıyor hem de gereksiz ilaç yükünü azaltıyor. Ayrıyeten gayeye yönelik tedaviler, bilhassa imatinib ve dasatinib üzere tirozin kinaz inhibitörleri sayesinde, makul genetik alt tiplerde harika sonuçlar elde ediliyor. Bu ilaçlar, kanser hücrelerini direkt amaç alarak sağlıklı dokulara ziyan vermeden tesir ediyor” sözlerini kullandı.
“İyileşme oranı yüzde 95’in üstüne ulaşmış durumda”
İmmünoterapi alanında da çığır açan yeniliklerin mevcut olduğunu aktaran Hatice Mine Çakmak açıklamasında, “Blinatumomab ve inotuzumab üzere akıllı moleküller ile CAR-T hücre tedavileri, klasik kemoterapiye dirençli hastalarda bile yüksek muvaffakiyet oranları sağlıyor. Bunun yanı sıra kök hücre nakli protokolleri daha inançlı hale getirildi; nakil öncesi hazırlık ve sonrasındaki takviye tedavilerinde mortalite oranları bariz biçimde azaldı. Son olarak, enfeksiyon denetimi, dayanak tedavisi ve beslenme takibinde sağlanan gelişmeler, tedavi sürecinde çocukların hayat kalitesini önemli ölçüde yükseltti. Bu bütüncül yaklaşım sayesinde bugün çocukluk çağı lösemilerinde tam düzgünleşme oranı yüzde 95’in üstüne ulaşmış durumda” tabirlerine yer verdi.
Düzce Üniversitesi Tıp fakültesi Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji ünitesinin imkanları hakkında bilgi veren Doç. Dr. Çakmak, “5 güne kadar yatarak kemoterapi, tüm ayaktan kemoterapi seçenekleri verilebilmektedir. Kan transfüzyonu, enfeksiyon tedavileri üzere takviye tedavileri hastanemizde yapılmaktadır” açıklamasında bulundu.
“Lösemi bulaşıcı değildir”
Lösemi hakkında toplumda yaygın olan yanlış inanışlara da değinen Çakmak, “Öncelikle, lösemi bulaşıcı değildir. Bu hastalık, kemik iliğinde kan hücrelerinin denetimsiz çoğalmasıyla ortaya çıkar. Bir öbür yanlış niyet, löseminin yalnızca kalıtsal olduğu istikametindedir. Halbuki hadiselerin büyük birden fazla, kalıtsal değil; genlerde rastlantısal değişiklikler ya da birtakım çevresel tesirler sonucu gelişir. Toplumda sıkça duyulan bir diğer yanlış da ‘kemoterapi çok ağır, bu hastalıktan kurtulmak mümkün değil’ kanısıdır. Meğer artık çağdaş ilaçlar ve dayanak tedavileri sayesinde çocuklarda lösemi tedavisi çok daha kolay tolere ediliyor ve tam güzelleşme oranı çocuklarda yüzde 95’e kadar çıkıyor. Ayrıyeten ‘kök hücre nakli tek çaredir’ inanışı da hakikat değildir. Günümüzde uygulanan maksada yönelik ilaçlar ve immünoterapiler sayesinde birçok çocuk, nakil yapılmadan da büsbütün güzelleşebiliyor. Özcesi, lösemi hakkında hakikat bilgiye ulaşmak, umudu kaybetmemek ve çağdaş tedavilerin gücüne inanmak çok önemli” sözlerine yer verdi.
“Her bir kan bağışı, bir çocuğa yine hayat verme gücüne sahiptir”
Kan ve kök hücre bağışının lösemi tedavisinde hayati kıymete sahip olduğunun altını çizen Doç. Dr. Çakmak, kan bağışının makul koşulları sağlayan sağlıklı bireyler tarafından yapılabildiğini bildirerek “18–65 yaş aralığında, en az 50 kilogram tartısında ve genel sıhhat durumu güzel olan herkes kan verebilir. Bağış yapacak kişinin son devirde enfeksiyon geçirmemiş, antibiyotik kullanmamış, dövme yahut piercing yaptırmamış olması gerekir. Ayrıyeten Hepatit B, Hepatit C, HIV (AIDS) yahut sifiliz (frengi) üzere bulaşıcı hastalıkların bulunmaması zaruridir. Erkekler yılda dört, bayanlar ise üç defa kan verebilir ve bağışlar ortasında en az iki ay bulunmalıdır. Lösemi tedavisi gören çocuklarda kemoterapi sürecinde alyuvar ve trombosit bedelleri düşebildiği için bu bağışlar, onların ömrünü sürdürebilmesi açısından büyük kıymet taşır. Her bir kan bağışı, bir çocuğa tekrar hayat verme gücüne sahiptir.” biçiminde konuştu.
“Sağlıklı ve kronik hastalığı bulunmayan herkes kök hücre bağışçısı olabilir”
“Kök hücre bağışı, lösemi ve öteki kan hastalıklarının tedavisinde hayat kurtarıcı bir yöntemdir” diyen Doç. Dr. Çakmak, “18–50 yaş ortası, sağlıklı ve kronik hastalığı bulunmayan herkes kök hücre bağışçısı olabilir. Bağışçı olmak için sadece birkaç tüp kan örneği verilerek TÜRKÖK sistemine kayıt yapılır. Kök hücreler, hastanın kemik iliğinde bozulmuş kan üretimini yine başlatır ve kalıcı güzelleşme bahtı sunar. Her kök hücre bağışı, bir lösemi hastasına ikinci bir hayat armağan etme potansiyeline sahiptir” dedi.
Lösemiyle çaba eden çocuklara ve ailelerine ileti veren Çocuk Hematolojisi-Onkolojisi Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hatice Mine Çakmak, “Çocukluk çağı lösemisi artık tedavi edilebilir bir hastalıktır; her yeni gün, bilim ve umutla daha fazla çocuğun sıhhatine kavuştuğu bir muvaffakiyet hikayesidir” formunda açıklamasını tamamladı.
