Gümüşhane’nin merkeze bağlı Tekke Beldesi Kermutdere mevkiinde ortaya çıkan deniz fosilleri, bilim insanları ve tabiat meraklılarının ilgisini çekiyor. Fosil yatağı olarak bedellendirilen bölgede, milyonlarca yıl öncesine ilişkin deniz canlılarının izleri görülüyor.
Belde sakinlerinden İsa Çelik’in (28) dikkati sonucu birkaç ay evvel ortaya çıkan ve milyonlarca yıl öncesine ilişkin olduğu düşünülen deniz fosilleri bölgenin jeolojik geçmişine de ışık tutuyor.
Doğa tutkunu Çelik, Kermutdere mevkiinde gezdiği sırada ana kayadan koparak bir bahçeye düşen kayanın üzerinde fark ettiği ve izini sürdüğü fosillerin, bahçeden 150 metre üstteki ana kayada adeta fosil yatağına dönüştüğünü keşfetti.
Deniz düzeyinden ortalama bin 300 metre yükseklikteki bölgede gördüğü görünüm karşısında şaşkınlığını gizleyemeyen Çelik, bölgedeki ana kayaç yapısının tamamının fosillerle dolu olduğunu, bunun tekil bir buluntu değil, tam bir fosil yatağı olduğunu tabir etti.
Alanın deniz kabuklularının fosilleriyle dolu olduğunu kaydeden Çelik, burada merak uyandıran hususun fosillerin noktasal olmasından çok burada kümelenmiş olmasının seçkin bir buluntu olduğunu söyledi.
“Deniz kabuklularının fosilleriyle dolu burası”
Bölgede jeologlar ve paleontologlar tarafından araştırma yapılmasını isteyen Çelik, süreci şöyle anlattı:
“Bu görmüş olduğunuz kayaç yapısı büsbütün fosillerle dolu olan bir ana kayaç yapısı. Buradan kopan birtakım kesimler aşağıda sekiye, bahçeye düşmüş. Buradaki deniz canlılarının o biçimde farkına varıldı. Bu gördüğünüz kayaçlar büsbütün baştan aşağı fosille dolu, değişik bir biçimde. Birkaç tane noktasal olarak değil neredeyse tamamı fosillerle dolu. Aşağıdaki kayaçların izini takiben buraya kadar baktık ve burada ana kaya yatağını bulduk. Bu görmüş olduğunuz kayalar çok değişik biçimde büsbütün fosillerle dolu. Her türlü deniz canlısının fosili var. Yaklaşık üç-dört ay evvel fark ettim. Deniz kabuklularının fosilleriyle dolu burası.”
Yaptıkları araştırmalarda Tekke beldesinden Hamilton isimli bir seyyah ve jeologun 200 yıl evvel geçtiğini tespit ettiklerini söz eden Çelik, “Hamilton hem seyahat hedefiyle geçmiş hem de buralardan örnek falan da toplamış. Kendisi de buradan geçerken bir fosil kalıntısı bulduğunu yazıyordu” dedi.
“Bunların burada kümelenmiş olması çok seçkin bir buluntu”
Anadolu’nun deniz altında kaldığı devirlere atıfta bulunan Çelik, “Yalnız burada merak uyandıran şey yani bu tip fosillere noktasal olarak Anadolu’nun bir sürü yerinde rastlanılabilir olmasına karşın bunların burada kümelenmiş olması çok nadir bir buluntu. Yani çok nadir bir oluşum burada. Fosil yatağı dediğimiz şey bunların toplanıp bir ortaya geldiği bir yer. Güya burada bunların üreme alanı varmış üzere noktasal olarak bir sürü fosil olan yerler var. Fakat buradaki kayaçların tamamı fosilden oluşmuş vaziyette” diye konuştu.
“Bölgenin jeologlar ve paleontologlar tarafından araştırılması lazım”
Bölgede akademik araştırmaya gereksinim olduğunu lisana getiren Çelik, şunları söyledi:
“Neticede hiçbirimizin tam olarak alanı bu değil. Jeologlar ve paleontologlar tarafından araştırılıp, bunların tarihinin tespit edilmesi lazım. Tam olarak bilimsel olarak kaç milyon yıl evvelce kaldığının tespit edilmesi lazım. İçinde hangi canlı çeşitlerinin bilimsel ismiyle neler olduğunun tespit edilmesi lazım.”
“Bu fosiller ’Numulit’”
Gümüşhane Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Kısmında misyonlu Araştırma Vazifelisi Kadir Sünnetçi ise Çelik’in bulduğu fosillerin Alibaba Formasyonu’nun Kermutdere hududunda bulunan “Numulit” ismi verilen fosiller olduğunu söyledi.
“Fosiller 5-50 milyon yılı temsil ediyor”
Bu fosillerin yaşlarının 5-50 milyon yılı temsil eden Eosen-Miyosen aralığında bulunan belirtgeç fosiller olduğunu tabir eden Sünnetçi, “Bu bölgede arkadaşımızın bulduğu fosiller de tam olarak bu dönemi temsil eden fosillerdir. Yaklaşık 50 milyon yıldan 5 milyon yıla kadar bu bir aralığı temsil ediyor. Lakin alışılmış fosillerde özel bir yaşlandırma yapılıp tam olarak hangi periyotta o fosillerin hangi periyoda ilişkin olduğu, yani Miyosen ile Eosen ortasında olduğu sabit ancak tam yaşları fakat muhakkak bir yaşlandırma yapıldığında aşikâr olur. Bu fosiller bir denizel ortama ilişkin fosiller. Zati fosilleşme şöyle olur: Deniz düzeylerinde yahut denizlerin, okyanusların kaidelerinde ani değişimler sonucu yüklü ölçüde canlı vefatları gerçekleşir. Bilhassa sıcaklık değişimi olsun, suyun içerisindeki karbondioksit oranı olsun bu şekil oranların değişiminde dünyada yahut çok süratli sıcaklık düşüşleri yahut artışlarında ağır canlı vefatları oluyor. Bu canlılar daha sonra oksijensiz bir ortamda yani üstleri kapanarak fosilleşiyorlar. Yani daha doğrusu oksijensiz bir ortamda bilhassa kalsiyumlu kısımları taşlaşarak günümüze kadar geliyorlar” dedi.
“Mısır periyodunda para olarak kullanıldı bu fosiller”
Mısır’da bu fosillerin para olarak kullanıldığını hatırlatan Sünnetçi, “Hatta halk ortasında da cin parası diye geçtiği söyleniliyor. Dikkat edildiğinde yuvarlak ve üstleri işlemeli biraz da bu türlü parayı andıran biçimleri vardır. Hasebiyle bu halde isimlendirildikleri ve Mısır periyodunda de para olarak kullanıldıkları söylenmekte” diye konuştu.
“Gümüşhane tortul formasyonlar barındırdığı için fosil potansiyeli epey yüksek”
Gümüşhane’de bilhassa Şenköy formasyonu başta olmak üzere birçok tortul formasyon bulunduğunu aktaran Sünnetçi, “Bu tortul formasyonlar içerisinde uygun ortamlarda fosil oluşumları mümkün. Örnek olarak Hur Vadisi’nde bulunan Ammonitico Rosso dediğimiz bir fasiyes var. O fasiyesin içinde de ammonit fosilleri, belemnit fosilleri mevcut. Ancak bu fosillerle onlar ortasında yaş olarak uzun bir devir var. Yani bunlara ikisi birebir periyoda ilişkin fosiller değiller. Bunlar daha genç. Hur Vadisi’nde bulunanlar daha yaşlı dediğimiz fosiller. Gümüşhane bu potansiyele sahip bir yer. Zira içerisinde Berdiga Formasyonu olsun, Kermutdere Formasyonumuz olsun, Şenkök Formasyonu olsun. Bu stil formasyonlar, tortul formasyonlar barındırdığı için alışılmış ki fosil potansiyeli hayli yüksek” sözlerini kullandı.
