Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yaşar Barut, çocukların çok erken yaşta dijital aygıtlarla tanışmasının zihinsel, duygusal ve toplumsal gelişimleri üzerinde önemli olumsuz tesirler oluşturduğunu söyledi. Barut, bilhassa 0-6 yaş ortasındaki çocukların, ekran başında geçirdikleri vaktin artmasının gelişimsel açıdan kritik riskler taşıdığına dikkat çekti.
Çocukların erken yaşta telefonla tanışmasının olumsuz tesirlerine değinen Doç. Dr. Yaşar Barut, “Çocukların erken yaşta telefonla tanışması, bilhassa beyin gelişiminin en süratli olduğu 0-6 yaş periyodunda olumsuz tesirler oluşturabilir. 0-6 yaş kümesindeki çocuklar için deneyimsel öğrenme, oyun ve insan etkileşimi kritik ehemmiyettedir. Telefon üzere pasif ekranlar, lisanı manaya, hisleri tanıma ve söz etme üzere gelişim alanlarında gecikmelere neden olabilir” dedi.
Ekran mühleti dikkat eksikliğini ve uyku sorunlarını tetikliyor
Telefon ve tablet üzere dijital aygıtların uzun müddetli kullanımı, çocuklarda dikkat eksikliği, uyku bozuklukları ve toplumsal marifetlerde zayıflık üzere problemlere yol açabildiğini söyleyen Doç. Dr. Barut, “Bilimsel araştırmalar, uzun periyodik ekran maruziyetinin çocuklarda dikkat eksikliği, hiperaktivite belirtileri, uyku sorunları ve toplumsal etkileşimlerde zayıflık ile ilişkilendirildiğini ortaya koyuyor. Bilhassa süratli görsel geçişler içeren dijital içerikler, çocukların dikkat müddetlerini kısaltabiliyor. Ayrıyeten mavi ışık, uyku hormonlarını baskılayarak çocukların uykuya geçişini zorlaştırabiliyor. Toplumsal gelişim açısından da yüz yüze etkileşimlerin yerini ekranın alması, empati gelişimini ve toplumsal ipuçlarını okuma maharetlerini olumsuz etkiliyor” diye konuştu.
“Telefonun bir sakinleştirici olarak kullanılması ilerleyen yaşlarda gerilim, korku yahut öfke üzere hislerle başa çıkmakta zorluk yaşamalarına neden olabilir”
Birçok ebeveynin, çocuklarını sakinleştirmek ya da oyalamak için dijital aygıtlara başvurduğunu belirten Doç. Dr. Yaşar Barut, bu yaklaşımın uzun vadede duygusal düzenleme sıkıntılarına yol açabileceğini “Telefonun bir ‘sakinleştirici’ ya da ‘ödül-ceza aracı’ olarak kullanılması, çocukların duygusal düzenleme marifetlerinin gelişmesini engelleyebilir. Çocuklar zorlayıcı hislerle başa çıkmayı öğrenmek yerine, bu hisleri bastırmak için dışsal araçlara bağımlı hale gelebilirler. Telefonun bir sakinleştirici olarak kullanılması ilerleyen yaşlarda gerilim, telaş yahut öfke üzere hislerle başa çıkmakta zorluk yaşamalarına neden olabilir” formunda söz etti.
“Çocuklarınıza teknoloji kullanımı konusunda kesinlikle rol model olun”
Çocukların teknolojiyle sağlıklı bir münasebet kurabilmeleri için ailelere ve öğretmenlere büyük sorumluluk düştüğünü belirten Doç. Dr. Barut, teknoloji kullanımına dair uygulanabilir tekliflerde bulundu:
“Çocuklarınıza teknoloji kullanımı konusunda kesinlikle rol model olun. Ebeveynler ve öğretmenler, kendi davranışlarıyla çocuklara örnek olmalı; sınırsız ve dikkatsizce ekran kullanan bir yetişkinin, çocuğa hudut koyması pek mümkün değildir. Bilhassa çocuğunuzun okul öncesi periyotta ekran müddetinin günde 1 saati geçmemesine dikkat edilmelidir. Bunun yerine çocukları kitap okumaya, açık havada oyun oynamaya ve çeşitli etkinliklerle meşgul olmaya teşvik etmek çok daha yararlı olacaktır. Çocuğunuzla birlikte dijital içerikleri izlemek ve sonrasında bu içerikler hakkında konuşmak, onun dijital dünyayı anlamasını ve medya okuryazarlığını geliştirmesini sağlar. Ayrıyeten, günlük hayatta ekranlardan uzak kalınacak vakit dilimleri planlamak; örneğin yemek saatlerinde ya da yatmadan evvel dijital molalar vermek, sağlıklı bir kullanım alışkanlığı kazandırmada epeyce tesirlidir.”
“Medya okuryazarlığı okul müfredatlarına entegre edilmeli”
Çocukların telefon bağımlılığı ve ekran müddetiyle gayret noktasında devlet siyasetleri tarafından da desteklenmesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Yaşar Barut, “Devlet siyasetleri, çocukların sağlıklı dijital medya kullanımı konusunda şuurlu bireyler olarak yetişmeleri için medya okuryazarlığını okul müfredatlarına entegre etmeli. Ailelere rehberlik hizmetleri sunulmalı ve ekran yerine etkin öğrenme desteklenmeli. İskandinav ülkelerinde uygulanan ‘ekran detoksu günleri’ yahut Japonya’daki hudutlu ekran siyasetleri, çocukların teknolojiyle sağlıklı bağlar kurmasına yardımcı olan başarılı örnekler ortasında yer alıyor” tabirlerini kullandı.
