TÜBİTAK projesiyle çeltik kavuzundan alternatif gübre geliştirilecek

Karabük Üniversitesi akademisyeni Doç. Dr. İrem Okman Koçoğlu, çeltik kavuzunun kimyasal yöntemlerle dönüştürülerek biyojenik silisyum içerikli alternatif gübrelerin geliştirilmesini ve buğday verimine etkilerinin incelenmesini hedefleyen TÜBİTAK 1001 projesinde araştırmacı olarak yer alıyor.

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Hanife Akça'nın yürütücülüğünü üstlendiği "Biyojenik Silisyum ile Zenginleştirilmiş Alternatif Taban ve Üst Gübrelerin Geliştirilmesi ve Bu Gübrelerin Buğday Bitkisi Gelişimi ile Verimi Üzerine Etkisi" başlıklı TÜBİTAK 1001 projesinde, Karabük Üniversitesi (KBÜ) akademisyeni Doç. Dr. İrem Okman Koçoğlu araştırmacı olarak görev alıyor.

Tarımsal atıkların katma değerli ürünlere dönüştürülmesini ve gübre kullanımında verimliliğin artırılmasını hedefleyen TÜBİTAK destekli proje, tarımsal üretim sonucunda ortaya çıkan çeltik kavuzunun değerlendirilerek biyojenik silisyum içeren alternatif gübrelerin geliştirilmesine odaklanıyor.

Depolanması ve bertaraf edilmesi çevre sorunu oluşturan çeltik kavuzu, içerdiği yüksek miktardaki silisyum sayesinde bitki besleme alanında değerlendirilebilecek bir tarımsal atık kaynağı niteliği taşıyor. Çalışmada, çeltik kavuzundaki silisyumun yüksek sıcaklıklarda yakma işlemine gerek duyulmadan, kimyasal yöntemlerle bitkilerin yararlanabileceği forma dönüştürülmesi hedefleniyor. Böylece tarımsal atıkların katma değerli ürünlere dönüştürülmesi ve kaynakların daha verimli kullanılması amaçlanıyor.

Araştırma kapsamında iki farklı gübreleme materyalinin geliştirilmesi planlanıyor. İlk aşamada, çeltik kavuzundan elde edilen biyojenik silisyumun, fosfor ve azot içeren bileşenlerle bir araya getirilmesiyle alternatif bir taban gübresi hazırlanacak. İkinci aşamada ise çeltik kavuzundan elde edilen silisyum esaslı gözenekli bir materyal kullanılarak üre gübresinin kaplanması ve yavaş salımlı bir üst gübre geliştirilmesi üzerinde çalışılacak. Geliştirilecek materyallerin, bitkilerin besin elementlerinden yararlanma etkinliğini artırma ve özellikle kuru tarım koşullarında azot kayıplarını azaltma potansiyeli araştırılacak.

Projenin devamında geliştirilen gübrelerin buğday bitkisinin gelişimi ve verimi üzerindeki etkileri iki yıl boyunca yürütülecek tarla denemeleriyle incelenecek. Çalışmada bitki gelişimi ve tane veriminin yanı sıra toprak özellikleri, bitkinin besin elementlerinden yararlanma durumu ve geliştirilen gübrelerin ekonomik açıdan uygulanabilirliği de değerlendirilecek.

Karabük Üniversitesi akademisyeni Doç. Dr. İrem Okman Koçoğlu, proje kapsamında gübrelerin üretimi ve karakterizasyonuna yönelik çalışmalarda görev alacak. Bu çalışmalar, geliştirilen materyallerin özelliklerinin belirlenmesine ve bu materyallerin bitki beslemede kullanılabilirliğinin araştırılmasına katkı sağlayacak.

Projenin; tarımsal atıkların yeniden değerlendirilmesi, yerli ve yenilikçi gübreleme materyallerinin geliştirilmesi, doğal kaynakların daha verimli kullanılması ve gübre kullanım etkinliğinin artırılması alanlarında bilimsel katkı sağlaması bekleniyor.

Çalışma sonucunda elde edilecek verilerin fosfor ve azot kayıplarının azaltılmasına, gübre kullanımının daha verimli hâle getirilmesine, çevresel etkilerin azaltılmasına ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının geliştirilmesine yönelik yeni yaklaşımlara temel oluşturması hedefleniyor. Ayrıca çeltik kavuzunun katma değerli ürünlere dönüştürülmesiyle döngüsel ekonomi ve çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sunulması amaçlanıyor.