Cumhuriyet kenti Karabük’ün esas nüvesini oluşturan Yenişehir semtinin oluşturulması meselesi önemlidir.
Arkitekt mimarlık dergisinden öğrendiğimize göre yerleşkenin planlama ve düzenleme işi Fransız mimar Henry Prost’a 26 bin lira karşılığında yaptırılmıştır.
Yine arkitekt’e göre bu durum Türk mimarlar tarafından tepki ile karşılanmış ve konu uzun süre tartışmalara neden olmuştur.
Yenişehir’de konutların yapımına 1939’da başlanmıştır.
1955 yılına kadar 1011 konut yapılmıştır.
Bunlara üst düzey mühendis ve memurlar içir tasarlanan Kübana konutları dahil değildir.
……………………………………………………………
Karabük’te Yenişehir’in oluşturulması hususu..
“Safranbolu ile Karabük” arasında bir çekişmeye/tartışmaya neden olmuştur.
Mühendis, memur ve işçi evlerinin Safranbolu’ya kurulması hususunda Safranbolu ileri gelenlerinin hükümete bir başvurusu olmuştur.
Ancak kendilerine İktisat Vekaletince gönderilen, 31.10.1938 tarih ve Sanayi Umum Müdürlüğü’nün 8.11765-457/8 sayılı yazılarında Yenişehir’e yapılacak konutların ihalesinin daha önceden yapıldığı belirtilmiş, bu istek kabul bulmamıştır.
Ayrıca, işçi taşıma ücretinin o zamana göre müesseseye yıllık 40.000 lira gibi bir yük getireceği hesabıyla teklife sıcak bakılmadığı da yazıya eklenmiş ve :”…
Avrupa ve Amerika’da kabul edildiği veçhile,çalışan insanların istirahat zamanlarında çalıştığı yeri görmesinin yararı vardır.” denilmiştir.
………………………………………………………
Karabük’ün 3 Mart 1953 tarihinde ilçe olması üzerine 5 Mart 1953 yılında,”Karabük Kaza Olduktan Sonra” başlığıyla Demokrat Karabük adlı gazetede bir yazı çıkmış,eskiye dair bizim yukarıda anlattığımız hususa değinildikten sonra,Karabük’ün ilçe olmasını ,Safranbolu’ların istemediği görüşüne yer verilmiştir.(sayı:10)
Safranbolu Belediyesi’nin o zaman başkanlığını yapmakta olan Osman Paçacıoğlu, bu iddia karşısında adı geçen gazeteye bir tekzip yazısı göndermiş ve bu yazı 26 Mart 1953 tarihinde,Demokrat Karabük Gazetesi’nde virgülüne ve noktasına dahi dokunulmadan aynen yayımlanmıştır(sayı:16)
Bu uzun tekzip yazısında Safranbolu Belediye Başkanı Osman Paçacıoğlu’nun şu görüşünü burada kısa olarak sizlerle paylaşmak isterim:
”İnsan kendisini herkesten üstün,fakat oğlunu kendisinden de üstün görmek istermiş.
Bu bakış açısından biz Karabük’ümüzün ileride ve çok yakın bir gelecekte vilayet merkezi olmasını yürükten temenni ederiz.”…
…………………………………………………………………………………..
****
Nihayet…
Fabrika konutlarının Yenişehir’e kurulması kesinlik kazanmıştır.
Bunun en önemli nedeni;fabrika ile burada oturacak insanlar arasında bütünlük sağlamak…
İkincisi de işçileri kente yerleşmeye zorlamak şeklinde düşünülebilir.
O zamanlar işçi bulmanın zorluluğu düşünülecek olursa iskanlaşmanın önemi kendiliğinden anlaşılmış olur.
Bugün Kardemir AŞ tarafından bakım işi gözden geçirilen ancak Karabük İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından engellenen Yenişehir konutlarının yapılması meselesi gerçekten tarihin inceleme alanına girmiş çok önemli bir konudur.
Karabük’te kent hafızası yok edilmek istendiğinden bilinçsiz bir iş yapma gayreti söz konusudur.
Karabük İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün yapacağı iş bu konutların durumu ile ilgili bir rapor hazırlamak ve konutların yıkımını önleyecek çalışmalar konusunda tavsiyelerde bulunmaktır.
Çünkü bu konutların her biri hafıza deposudur.
Yani Karabük sosyo-kültürel tarihinin anılarını içinde saklar.
Eğer biz tarihe biraz saygı duyuyorsak bu konutları korumak zorundayız.
Hatta Safranbolu gibi açık hava müzesi haline getirip turizme bile kazandırabiliriz.
Yeter ki isteyelim.
Tarih bilinci bunu gerektirir….