📝 Sanat Tarihi Ajandası-8
Safranbolu’nun taş sokaklarında dolaşırken sizi uzaktan selamlayan, güçlü bir tanık vardır: Safranbolu Saat Kulesi. Yüzyıllardır zamana nöbet tutan bu yapı, sadece bir saat değil, geçmişin dakikalarını bugüne taşıyan bir medeniyet mirasıdır.
1797 yılında, dönemin Osmanlı padişahı III. Selim dönemi Sadrazamı İzzet Mehmet Paşa tarafından yaptırılan Safranbolu Saat Kulesi, Safranbolu’da herkesin cebine saati vaadiyle yapılmış halen işlevsel durumda olan Anadolu’nun çalışan en eski saat kulesi olma özelliğini taşır. İzzet Mehmet Paşa’nın, “Herkesin evine ve cebine saat hediye edeceğim” sözü, dönemin sosyal reform anlayışını da yansıtır. Zamanı adaletle paylaşmak, halkı düzen ve disiplinle tanıştırmak, Paşa’nın bu yapıya yüklediği asıl anlamdır.
Kare planlı kule 4,65 x 4,65 metre ölçülerinde olup, 12 metre yüksekliğindedir. Taş duvarlarla örülü yapı, Safranbolu’nun mimari sadeliğini kusursuz biçimde yansıtır. Her cephesinde ikişer pencere, içerideki merdivenleri aydınlatmak için yer yer bırakılmış mazgallar bulunur. Taş ve ahşabın buluştuğu bu zarif yapı, Safranbolu Kalesi’nde Hükümet Konağı ve tarihi cezaeviyle yan yana konumlanarak bütüncül bir tarih panoraması oluşturur.
Kulenin kalbinde ise Londra’dan getirilen saat mekanizması bulunur. Zembereksiz, tamamen ağırlıkla çalışan bu sistem, Osmanlı’nın Avrupa mühendisliğini benimseyip yerel zanaatkârlıkla harmanladığı bir örnektir. Saatin sesi, saat başlarında o anki saate göre, yarım saatlerde ise bir kere çalan bronz çanıyla, 3 kilometre uzaklıktan duyulabilmektedir. Bu ses, yüzyıllardır Safranbolu’nun en güzel sabahlarını uyandırır, akşamlarını uğurlar.
1999 yılında kapsamlı bir restorasyon süreci geçiren kule, 2014 yılında yanında oluşturulan açık hava müzesi konseptiyle yeniden hayat buldu. Sadrazam İzzet Mehmet Paşa’nın yaptırdığı kuleyi çevreleyen 1 dönümlük alanda, Anadolu’nun farklı şehirlerinde bulunan 15 özgün saat kulesinin 1/10 ölçekli minyatürleri sergileniyor. Ziyaretçiler için hem tarih hem de zaman yolculuğu niteliğinde olan bu müze, Safranbolu’nun kültürel mirasına ışık tutan bir açık hava arşivi gibi işliyor.
Bugün, dijital ekranlarda zamanı saniye saniye izlerken, Safranbolu Saat Kulesi hâlâ geçmişin ritmini duyurur. Her vuruşunda, “Ben buradayım, zamanın şahidiyim” der.
Ve belki de en kıymetlisi, Safranbolu’nun kimliğini zamana mühürleyen görkemli bir tanıktır o.
